|
تاريخ امروز: 19/6/1389
|
|
دانش فني ايزومير (پژوهشگاه صنعت نفت) |
|
|
| كد طرحهاي قابل سرمايهگذاري: 239 |
نسخه چاپي |
| تاريخ: 6/6/1386 |
بازديد: 2404 |
دانش فني ايزومير (پژوهشگاه صنعت نفت)تأمين نياز كشور به فرآورده هاي نفتي در سال هاي اخير به موضوع مهمي تبديل شده و هر ساله بر اهميت آن افزوده مي شود . گرچه تآمين اين نياز همواره مورد توجه بوده اما رشد سريع مصرف فراورده هايي مثل بنزين و گازوئيل در سال هاي اخير از يك طرف و افزايش آلودگي هواخصوصاً در شهرهاي بزرگ از طرف ديگر ، مسئولان كشور را بر آن داشته تا براي حل ريشه اي اين مشكل مطالعات و اقدامات گسترده اي را مورد توجه قرار دهند.
امروزه نفت و گاز مهم ترين منابع انرژي هستند كه تا كنون به دست انسان مورد استفاده قرار گرفته اند.پراكندگي نسبي در كره زمين ، قيمت مناسب و سهولت بكارگيري عوامل مهمي در استقبال از اين منابع عظيم انرژي به شمار مي روند.
بنزين و گازوئيل از جمله سوختهاي فسيلي محسوب مي شوند كه كيفيت آنها مستقيماً بر كيفيت هواي شهرهاي بزرگ تآثير دارند . با كاهش ميزان هيدروكربورهاي معطره (Aromatics) در بنزين و كاهش آلودگي اين دو سوخت پرمصرف به تركيبات گوگردي و بهبود عوامل ديگر، هواي پاك تري براي تنفس در اختيار انسان ها قرار خواهد گرفت. توليد سوخت هاي جديد كه گاهي از آنها به عنوان " سوخت سبز" ياد مي شود مستلزم سرمايه گذاري هاي سنگين در بخش پالايش نفت است . نظربه بروز مشكلات جهاني ناشي از بكارگيري سوخت هاي فسيلي و مشخص شدن نقش آنها در ايجاد مشكلات بهداشتي و زيست محيطي سرمايه گذاري هاي جديد در صنعت پالايش براي توليد سوخت هاي پاك اقتصادي تر شده اند خصوصاً اينكه اين موضوع مستقيماً با ادامه حيات بشريت ارتباط نزديك تري پيدا كرده است .
با نگاه به فلودياگرام يك پالايشگاه در شكل زير مشخص مي شود كه بنزين توسط چند روش در واحدهاي مختلف توليد مي گردد. انواع بنزين هاي استحصال شده از اين واحد ها همراه با برش ها و افزودني هاي مناسب سازندگان سبد بنزين يك پالايشگاه را تشكيل مي دهند .
در جدول زير هم سهم سازندگان سبد بنزين يك پالايشگاه مدرن به طور نمونه نشان داده شده است. در پالايشگاههايي كه در آنها واحد Visbreaker وجود دارد به سبد بنزين آنها محصول اين واحد نيز اضافه مي شود.
Percent of pool sulfur |
% of pool volume |
Gasoline blend stocks |
- |
12 |
Alkylate |
1 |
1 |
Coker naphtha |
- |
2 |
Hydrocracked naphtha |
98 |
36 |
FCC naphtha |
- |
5 |
Isomerate |
1 |
3 |
Light straight-run naphtha |
- |
5 |
Butanes |
- |
2 |
MTBE |
- |
34 |
Reformate |
100 |
100 |
Total |
كيفيت بنزين توليدي اين واحد ها يكسان نيستندو تفاوت هايي با يكديگر دارند.
بنزين هايي كه بر اساس استانداردهاي جديد توليد مي شوند نسبت به گذشته تغييرات مهمي كرده اندكه اهم آنها عبارتند از :
ايجاد منابع جديد براي حفظ عدد اكتان
كاهش سهم محصول فرايند FCC در سبد بنزين به دليل محدود شدن ميزان مجاز الفين وگوگرد
كاهش فشار بخار
كاهش سهم تركيبات اكسيژن دار نظير MTBE
محدوديت در ميزان هيدروكربورهاي آروماتيك (حداكثر 35 درصد)
محدوديت در ميزان بنزن (حداكثر 1 درصد)
موقعيت بنزين در صنعت پالايش ايران
رشد متوسط توليد و مصرف بنزين طي 8 سال منتهي به سال 1384 به ترتيب 4/.5 و 12 در صد بوده است .اين تفاوت رشد بار مالي فزاينده اي بر اقتصاد كشور تحميل كرده است .براي توجيه نرخ بالاي مصرف بنزين طي سال هاي اخير دلايل مختلفي از جمله دلايل زير قابل ارائه است:
1- رشد سريع جمعيت طي دهه 60 تا اواسط دهه 70 . هم اكنون متوسط سن جمعيت ايران 25 سال است . جمعيت انبوه و جوان كشور پتانسيل مصرف انرژي بيشتري دارند.
2- رشد 6 در صدي اقتصاد از سال 1378 به بعد.
3- رشد سريع صنايع اتومبيل سازي كه سالانه بيش از 700000 اتومبيل جديد وارد بازار
مي كنند.
4- كندي روند جايگزيني اتومبيل هاي فرسوده با اتومبيل هاي جديد كه نياز كمتري به سوخت دارند.
5- پايين بودن فناوري ساخت خودرو داخلي
6- عدم توسعه كافي شبكه حمل و نقل عمومي
7- ارزاني شديد بنزين در مقايسه با قيمت هاي جهاني كه علاوه بر ايجاد زمينه مصرف زياد قاچاق آن به كشورهاي همسايه را به دنبال داشته است.
در حال حاضر 9 پالايشگاه با مجموع ظرفيت پالايشي نزديك به يك ميليون و سيصد هزار بشكه نفت خام در روز در حال عمليات هستند . توسعه كمي و كيفي اين پالايشگاهها مي تواند نقش ارزنده اي در حل معضلات كشور از نظر تأمين سوخت به ميزان و كيفيت مناسب داشته باشد .
اجراي طرح هاي توسعه پالايشگاهها سهم توليد بنزين از پالايش نفت خام را از ميزان كنوني يعني 43,16 در صد به 3,33 در صد ارتقاء خواهد داد . علاوه بر افزايش كميت ، بهبود كيفيت بنزين نيز از اهداف مهم اين طرح ها به شمار مي رود و طبق برنامه ريزي صورت گرفته كيفيت بنزين از سطح فعلي به سطح مورد انتظار استاندارد Euro 2005 ارتقاء خواهد يافت . كاهش ميزان تركيبات معطره ( Aromatics) ، حذف كامل سرب و كاهش گوگرد از مشخصات بارز بنزين هايي است كه طبق استاندارد Euro 2005 توليد مي شوند . از جمله اقدام هاي ضروري براي رسيدن به اين سطح مرغوبيت حذف نفتاي سبك از سبد بنزين و جايگزيني آن با محصول فرايند ايزومريزاسيون نفتاست.توليد ايزومريت (محصول فرآيند ايزومريزاسيون نفتا) و افزايش آن در سبد فرآورده هاي تشكيل دهنده بنزين موتور Gasoline pool)) موجب افزايش مشخصه آرام سوزي (عدد اكتان) و بي نيازي از مصرف مواد افزايش دهنده اين مشخصه كه اصطلاحـا" Octane booster يا Octane enhancer گفته مي شود مي گردد.
معرفي فرايند ايزومريزاسيون نفتا با فن آوري ISOMIR
فرايند ايزومريزاسيون نفتا براي بالا بردن عدد اكتان نفتاي سبك از طريق انجام واكنش هاي ايزومريزاسيون هيدروكربورهاي پارافيني ابداع گرديده است .
اين فن آوري توسط چند شركت در دنيا به ثبت رسيده است . در ايران نيز اين فرايند به نام" فرايند ايزومير" بطور مشترك توسط پژوهشگاه صنعت نفت و شركت ملي مهندسي و ساختمان نفت ايران در سال 1381 به ثبت رسيده است .
در فرايند ايزومير از يك كاتاليست پايه زئوليتي به نام HYSOPAR براي انجام واكنش هاي ايزومريزاسيون بهره گرفته شده است . اين كاتاليست در نوع خود از بهترين كاتاليست هاي تجاري محسوب مي شود . فعاليت آن بالا و واكنش ها تا مرز تعادل ترمو ديناميكي پيش مي روند. براي حفظ فعاليت HYSOPAR نيازي به تزريق مواد شيميائي نيست . در نتيجه برخلاف كاتاليست آلوميناي كلره نياز به تزريق مواد خورنده كلردار ندارد. بنابر اين از آلياژهاي معمولي در طراحي و احداث فرايند مي توان بهره گرفت . كاتاليست HYSOPAR در مقابل آب و گوگرد مقاومت بالائي دارد و برخلاف كاتاليست آلوميناي كلره نياز به محافظت در مقابل اين ناخالصي ها ندارد . اين كاتاليست به دفعات قابل بازيابي است و به اين دليل عمر مفيد آن در واحدهاي عملياتي تا بيش از ده سال هم گزارش شده است . عدم نياز به استفاده از مواد شيميائي حين عمليات موجب شده تا واحدهايي كه براساس استفاده از كاتاليست HYSOPAR طراحي شده اند جريان دورريز (Disposal) نداشته باشند و اين در حاليست كه استفاده از كاتاليست آلوميناي كلره موجب مي شود تا واحدهاي ايزومريزاسيون جريان مداومي از پساب داشته باشند.
در طرح توسعه پالايشگاههاي ايران براي توليد فرآورده با مشخصات جديد احداث شش واحد ايزومريزاسيون در نظر گرفته شده است.
نام پالايشگاه |
ظرفيت واحد ايزومريزاسيون
(بشكه در روز) |
بندر عباس |
14800 |
تهران |
18000 (LNHDT +ISOM) |
اصفهان |
29500 (LNHDT +ISOM) |
اراك |
8500 |
ابادان |
4000 |
لاوان |
5000 |
شيراز |
5700 |
در طرح توسعه پالايشگاه اراك احداث يك واحد ايزومريزاسيون به نام واحد ISOM به ظرفيت 8500 بشكه در روز در نظر گرفته شده است. خوراك اين واحد با عدد اكتان 73 بامشخصات زير از واحد NHT تأمين مي شود.
n-Pentane |
16.74 |
iso-Pentane |
9.82 |
n-Hexane |
17.05 |
iso-Hexane |
19.39 |
Cyclopentane |
6.45 |
Methylcyclopentane |
13.27 |
Cyclohexane |
9.44 |
Benzene |
5.87 |
C7+ |
1.97 |
Total |
100.00 |
طراحي پايه اين واحد بر اساس " فن آوري ايزومير" توسط پژوهشكده مهندسي پژوهشگاه صنعت نفت انجام و مورد تأييد شركت ژاپني JGC Corporation ( مشاور كارفرما در طرح توسعه پالايشگاه اراك ) قرار گرفته است .واحد ISOM براي توليد محصول با عدد اكتان 87 طراحي شده است.
با احداث واحد ايزومريزاسيون پالايشگاه اراك بر پايه فن آوري ايزومير در چند سال آينده صنعت پالايش كشور شاهد راه اندازي اولين واحد تحت ليسانس ايراني خواهد بود. اين واحد در حال حاظر در مرحله قراردادEPC قرار دارد.
فن آوري ايزومير" محصول همكاري نزديك صنعت) شركت ملي مهندسي و ساختمان نفت ايران ) و مراكز تحقيقاتي ( پژوهشگاه صنعت نفت ) است و دوام و قوام آن و نيز بسط و توسعه فن آوري هاي پالايشي ديگر در گرو تقويت وتداوم آن است .
علاقه مندان به كسب اطلاعات بيشتر در زمينه اين فناوري ميتوانند با پژوهشكده مهندسي توسعه فرآيندهاي شيميايي پژوهشگاه صنعت نفت به شماره 44739907 تماس حاصل نمايند.
|
|
|
|
|
|
|
|
راهاندازي: 15 تيرماه 86
آنلاين سايت: 5
بازديد امروز: 420
بازديد اين ماه: 11732
بازديد كل: 600266
|
|
|
|
|
|
